نحوه وصول چک برگشتی
در معاملات روزمره و روابط تجاری ، چک یکی از مهم ترین ابزارهای پرداخت به شمار می رود. بسیاری از افراد به دلیل سهولت استفاده و اعتبار نسبی این سند ، ترجیح می دهند پرداخت های خود را از طریق چک انجام دهند. با این حال گاهی شرایطی به وجود می آید که چک در زمان مراجعه به بانک قابل پرداخت نیست و اصطلاحا برگشت می خورد. چنین وضعیتی می تواند برای دارنده چک نگرانی های جدی ایجاد کند ، زیرا دریافت نکردن وجه چک ممکن است روند یک معامله یا حتی وضعیت مالی فرد را تحت تاثیر قرار دهد. آشنایی با روش های قانونی وصول چک برگشتی کمک می کند دارنده چک بداند چه اقداماتی باید انجام دهد و از چه مسیرهایی می تواند حق خود را مطالبه کند. در ادامه این مقاله تلاش شده است مهم ترین پرسش هایی که معمولا درباره وصول چک برگشت خورده مطرح می شود به زبان ساده و قابل فهم بررسی شود.
چک برگشتی چیست ؟
برای درک مفهوم چک برگشتی ابتدا باید به ماهیت چک توجه کرد. چک سندی است که به موجب آن صادرکننده به بانک دستور می دهد مبلغ مشخصی را از حساب او به دارنده چک پرداخت کند. بنابراین شرط اصلی پرداخت چک این است که در حساب صادرکننده موجودی کافی وجود داشته باشد و همچنین چک از نظر شکلی و قانونی مشکلی نداشته باشد. زمانی که دارنده چک برای دریافت وجه آن به بانک مراجعه می کند اما بانک به دلیل نبود موجودی کافی یا وجود موانع قانونی از پرداخت مبلغ خودداری می کند ، چک برگشت داده می شود و گواهی عدم پرداخت صادر می گردد در چنین شرایط بحث وصول چک برگشتی ایجاد می شود که قوانین خاص خود را دارد.
در واقع چک برگشتی به چکی گفته می شود که در موعد مقرر به بانک ارائه شده اما بانک امکان پرداخت وجه آن را نداشته است. دلایل مختلفی می تواند باعث این موضوع شود ، مانند کسری موجودی حساب ، مسدود بودن حساب ، مغایرت امضا یا مشکلات دیگر. پس از برگشت خوردن چک ، دارنده آن می تواند از طریق روش های قانونی برای وصول مبلغ اقدام کند. قانون نیز برای حمایت از دارنده چک ساز و کارهای مختلفی در نظر گرفته است تا امکان پیگیری و مطالبه وجه فراهم شود.
سریع ترین روش وصول چک برگشتی
افرادی که با چک برگشتی رو به رو می شوند معمولا به دنبال سریع ترین راه برای دریافت طلب خود هستند. دلیل این موضوع روشن است ، زیرا در بسیاری از موارد مبلغ چک بخشی از سرمایه یا دارایی فرد محسوب می شود و تاخیر در دریافت آن می تواند مشکلات مالی ایجاد کند. به همین دلیل قانون گذار روش های متفاوتی را برای مطالبه وجه چک پیش بینی کرده است تا دارنده چک بتواند با توجه به شرایط خود مناسب ترین مسیر را انتخاب کند.
در میان روش های موجود ، اقدام از طریق اجرای ثبت یکی از سریع ترین راه های وصول چک برگشتی محسوب می شود. در این روش دارنده چک با در دست داشتن اصل چک و گواهی عدم پرداخت می تواند به اداره ثبت مراجعه کند و درخواست صدور اجراییه بدهد. پس از صدور اجراییه ، امکان توقیف اموال صادرکننده و پیگیری وصول مبلغ فراهم می شود. البته در برخی شرایط نیز طرح دعوا در دادگاه حقوقی یا شکایت کیفری ممکن است مطرح شود ، اما از نظر سرعت رسیدگی ، اقدام از طریق اجرای ثبت معمولا روند کوتاه تری دارد و به همین دلیل بسیاری از دارندگان چک این مسیر را انتخاب می کنند.
مراحل وصول چک برگشتی
برای وصول چک برگشت خورده لازم است دارنده چک مراحل قانونی مشخصی را طی کند. آگاهی از این مراحل باعث می شود فرد بتواند با برنامه ریزی دقیق تر و بدون سردرگمی اقدام کند. هر یک از این مراحل نقش مهمی در فرآیند مطالبه وجه دارند و رعایت ترتیب آن ها می تواند روند پیگیری را ساده تر کند. در ادامه مهم ترین مراحل وصول چک برگشتی به صورت گام به گام بررسی می شود.
مراجعه به بانک و دریافت گواهی عدم پرداخت
نخستین اقدام برای وصول چک برگشتی مراجعه به بانک محال علیه ، یعنی بانکی است که چک از حساب آن صادر شده است. دارنده چک باید در تاریخ سررسید یا پس از آن به بانک مراجعه کند و درخواست وصول وجه را ارائه دهد. اگر در حساب صادرکننده موجودی کافی وجود نداشته باشد یا بانک به هر دلیل امکان پرداخت نداشته باشد ، بانک موظف است گواهی عدم پرداخت صادر کند. این گواهی سندی رسمی است که نشان می دهد چک قابل پرداخت نبوده و پایه اصلی اقدامات قانونی بعدی محسوب می شود.
ثبت چک در سامانه و دریافت کد رهگیری
در سال های اخیر با اجرای قانون جدید چک ، بسیاری از فرآیندها از طریق سامانه های بانکی انجام می شود. پس از برگشت خوردن چک ، اطلاعات آن در سامانه مربوط ثبت می شود و برای آن کد رهگیری صادر می گردد. این مرحله اهمیت زیادی دارد زیرا اطلاعات چک در سیستم بانکی ثبت می شود و محدودیت هایی برای صادرکننده ایجاد می گردد. همچنین این ثبت اطلاعات در پیگیری های بعدی و اثبات وضعیت چک نقش مهمی ایفا می کند.
انتخاب مسیر قانونی برای مطالبه وجه
در این مرحله از وصول چک برگشتی ، دارنده چک باید تصمیم بگیرد که از چه طریقی قصد وصول وجه را دارد. سه مسیر اصلی برای این کار وجود دارد که شامل اقدام از طریق اجرای ثبت ، طرح دعوای حقوقی در دادگاه و در برخی موارد شکایت کیفری است. هر یک از این روش ها شرایط خاص خود را دارد و انتخاب آن ها بستگی به وضعیت چک و شرایط صادرکننده دارد. بسیاری از افراد برای انتخاب بهترین مسیر از مشاوره حقوقی استفاده می کنند تا احتمال موفقیت در وصول طلب افزایش پیدا کند.
صدور اجراییه و پیگیری وصول طلب
در مرحله بعد اگر دارنده چک از طریق اجرای ثبت یا دادگاه اقدام کرده باشد ، امکان صدور اجراییه فراهم می شود. با صدور اجراییه ، صادرکننده موظف می شود ظرف مهلت مشخص مبلغ چک را پرداخت کند. در صورتی که وی از پرداخت خودداری کند ، دارنده چک می تواند درخواست توقیف اموال ، مسدود شدن حساب های بانکی یا اقدامات قانونی دیگر را مطرح کند. این مرحله در واقع نقطه ای است که فشار قانونی برای پرداخت بدهی به طور جدی آغاز می شود.
وصول چک برگشتی پشت نویس
گاهی اوقات چک تنها توسط صادرکننده امضا نشده و افراد دیگری نیز آن را پشت نویسی کرده اند. پشت نویسی معمولا به منظور انتقال چک یا تضمین پرداخت آن انجام می شود و همین موضوع باعث می شود مسئولیت پرداخت تنها بر عهده صادرکننده نباشد. بنابراین در چنین شرایطی دارنده چک می تواند علاوه بر صادرکننده ، به پشت نویس نیز برای دریافت وجه مراجعه کند.
از نظر حقوقی ، پشت نویس چک در برابر دارنده مسئولیت تضامنی دارد. این به آن معناست که دارنده می تواند برای مطالبه کل مبلغ چک به هر یک از مسئولان سند مراجعه کند. در نتیجه اگر صادرکننده توانایی پرداخت نداشته باشد یا دسترسی به او دشوار باشد ، دارنده چک این امکان را دارد که از طریق طرح دعوا یا اقدامات قانونی دیگر مبلغ چک را از پشت نویس مطالبه کند. البته برای استفاده از این حق لازم است برخی تشریفات قانونی مانند ارائه به موقع چک به بانک و دریافت گواهی عدم پرداخت رعایت شده باشد.